Wykonywanie pracy związanej z pomaganiem ludziom w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia jest równoznaczne z narażeniem na stresory o charakterze traumatycznym, czego następstwem jest wzrost ryzyka wystąpienia zaburzeń spowodowanych stresem.
Niniejsza książka to rezultat badań prowadzonych w ramach projektu „PTSD: diagnoza, terapia, profilaktyka”. Autorzy – po zaprezentowaniu wyników dotychczasowych prac badawczych z dziedziny profilaktyki zaburzeń potraumatycznych – przedstawiają autorski program, wraz z wynikami badań własnych ilustrujących jego skuteczność, oraz szczegółowy protokół szkolenia profilaktycznego.
Program szkolenia odnosi się do zidentyfikowanych mechanizmów psychologicznych odpowiedzialnych za powstawanie i utrzymywanie się negatywnych konsekwencji narażenia na stresory traumatyczne, co umożliwia wytrenowanie odpowiednich umiejętności w zakresie regulacji emocji, wpływających na wzrost poczucia własnej skuteczności w konfrontacji z traumą. Bazuje na założeniach współczesnej, opartej na procesach transdiagnostycznych psychoterapii poznawczo-behawioralnej. Obejmuje zarówno psychoedukację, jak i trening umiejętności radzenia sobie ze stresem.
Uzupełnieniem programu jest broszura edukacyjna Skuteczne działanie w stresie. Osobisty niezbędnik, zawierająca zestaw praktycznych narzędzi pomagających poradzić sobie z objawami pojawiającymi się w następstwie traumatycznych sytuacji.
Badania prowadzono w grupie strażaków, program jednak uwzględnia specyfikę działania służb ratowniczych, dlatego niniejszy podręcznik po niewielkiej adaptacji może służyć innym grupom zawodowym, w tym ratownikom medycznym czy policjantom, a także stanowić protokół do dalszych badań.
Niniejsza książka jest niezwykle ważną pozycją na polskim rynku. Dzięki niej czytelnik dostaje do ręki pierwszy protokół szkolenia profilaktycznego, który został w całości zaprojektowany i z wielką metodologiczną starannością przebadany w polskiej populacji. To bardzo ważny krok w kierunku dbałości o jakość oddziaływań profilaktyczno-terapeutycznych prowadzonych w naszym kraju.
dr hab. Jarosław Michałowski
prof. Uniwersytetu SWPS
Traumatyczne wydarzenia przypominają nam oczywistość, że pomimo gorliwych starań nie jesteśmy w stanie wszystkiego kontrolować. Natomiast psychiczne cierpienie wynikające z takich wydarzeń przypomina, że zjawiska, które mogą być pod naszą kontrolą, wymykają się spod niej. Pierwszą oczywistość musimy zaakceptować, druga zaś nie musi być prawdą. Narażenie przedstawicieli służb ratowniczych na zaburzenia potraumatyczne jest przewidywalne, stąd też w dużej mierze można go uniknąć. Podręcznik "Skuteczne działanie w stresie. Program profilaktyki PTSD dla osób narażonych na traumatyzację zawodową", autorstwa empirycznie i klinicznie doświadczonego zespołu badaczy i klinicystów, stanowi merytoryczny krok w tym kierunku. Z kolei "Skuteczne działanie w stresie. Osobisty niezbędnik" to nie tylko broszura poświęcona wzmacnianiu odporności ludzi zawodowo zagrożonych traumą. Książka ta, pełna empirycznie zweryfikowanej wiedzy i empatycznej mądrości, to również proaktywny poradnik dla każdego, w przypadku większości z nas bowiem zmierzenie się z potencjalnie traumatycznym wyzwaniem jest tylko kwestią czasu.
prof. Krzysztof Kaniasty
Indiana University of Pennsylvania oraz Instytut Psychologii Polskiej Akademii Nauk
Koncepcja rozwoju programu terapeutycznego służącego zwiększeniu rezyliencji w grupach profesjonalistów narażonych na stresory zawodowe, nastawiona na redukcję ryzyka zaburzeń potraumatycznych, zasługuje na szczególną uwagę i wyróżnienie.
To pierwszy protokół terapeutyczny w modelu poznawczym opracowany od podstaw w Polsce, oparty na oryginalnym modelu PTSD, odnoszący się do współczesnych klasyfikacji oraz spójny z danymi empirycznymi.
dr hab. n. med. Wiesław Jerzy Cubała
prof. nadzw. GUMed
Audycja w Polskie Radio 4 - Strefa prywatna
O autorach:
Agnieszka Popiel – dr nauk medycznych, lekarz psychiatra, psychoterapeutka (certyfikaty PTTPB, SITCC, EABCT), superwizor dydaktyk terapii poznawczo-behawioralnej (PTTPB). Na Uniwersytecie SWPS jest kierownikiem (wraz z dr Ewą Pragłowską) podyplomowej Szkoły Psychoterapii Poznawczo- -Behawioralnej, studiów podyplomowych w zakresie superwizji w psychoterapii poznawczo-behawioralnej, a także Centrum Badań Klinicznych i Doskonalenia Psychoterapii. Jest superwizorką w Klinice Psychiatrii, Stresu Bojowego i Psychotraumatologii w Wojskowym Instytucie Medycznym w Warszawie. Była inicjatorką powstania w 1998 roku Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej, obecnie jest reprezentantką w European Association for Behavioural and Cognitive Therapies oraz członkinią Working Group on Training Standards w EABCT. W ramach programów TRAKT I–III prowadziła badania kliniczne nad traumą i zespołem stresu pourazowego, przede wszystkim pierwsze w Polsce badania porównujące skuteczność psychoterapii, farmakoterapii i leczenia skojarzonego PTSD. Opracowała protokół terapii poznawczej PTSD, którego główne założenia stanowią podstawę programu profilaktyki PTSD „Skuteczne działanie w stresie”. Jest autorką i współautorką wielu wystąpień konferencyjnych, prac badawczych i teoretycznych oraz podręczników poświęconych psychoterapii poznawczo-behawioralnej.
Bogdan Zawadzki – psycholog, profesor zwyczajny Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, w latach 2008–2015 kierownik Interdyscyplinarnego Centrum Genetyki Zachowania UW, od 2005 roku kierownik Pracowni, a później Zakładu Psychologii Temperamentu UW. Od ponad dwudziestu lat w swoich badaniach skupia się na temperamencie, strukturze osobowości, genetyce zachowania i psychopatologii. Prowadził badania ofiar powodzi, pożarów i wypadków komunikacyjnych, poświęcone uwarunkowaniom PTSD i terapii zaburzeń potraumatycznych, w ramach grantów europejskich i krajowych (pro gramy TRAKT). Kolejny krok na drodze do wypełnienia luki między psycho logią osobowości, poznawczą i kliniczną stanowiło otrzymanie w 2013 roku, w uznaniu dorobku naukowego, prestiżowego grantu Maestro, umożliwiającego realizację projektu „PTSD: diagnoza – terapia – profilaktyka”, którego część stanowi program „Skuteczne działanie w stresie”. Za wkład w badania nad skutecznością terapii i profilaktyki PTSD przyznano mu w 2018 roku status Członka Honorowego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej.
Ewa Pragłowska – dr nauk humanistycznych, specjalista psychologii klinicznej, psychoterapeuta i superwizor psychoterapii poznawczo-behawioralnej. Posiada certyfikaty psychoterapeuty: Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej, European Association for Behavioural and Cognitive Therapies i Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego oraz superwizora dydaktyka PTTPB. Do 2006 roku pracowała na Oddziale Chorób Afektywnych II Kliniki Psychiatrycznej Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. W latach 2008–2018 współkierownik części klinicznej, superwizor i psychoterapeuta w programach badawczych TRAKT I–III, dotyczących między innymi skuteczności terapii metodą przedłużonej ekspozycji u pacjentów z PTSD. Współkierownik podyplomowej Szkoły Psychoterapii Poznawczo-Behawioralnej Uniwersytetu SWPS w Warszawie, Sopocie, Wrocławiu, Katowicach, Poznaniu i Rzeszowie, a także studiów podyplomowych w zakresie superwizji w terapii poznawczo-behawioralnej. Zajmuje się psychoterapią poznawczo-behawioralną w praktyce klinicznej, badawczej, terapeutycznej i superwizyjnej.
Paweł Habrat – psycholog sportu, psycholog olimpijski Polskiego Komitetu Olimpijskiego, członek Sekcji Psychologii Sportu Polskiego Towarzystwa Psychologicznego i podkomisji psychologicznej w Komisji Medycznej Polskiego Komitetu Olimpijskiego. Od 2006 roku współpracuje z Polskim Związkiem Tenisa (psycholog reprezentacji Polski Davis Cup i Fed Cup). Obecnie współpracuje z klubem Lechia Gdańsk i reprezentacją Polski piłkarzy ręcznych. Psycholog reprezentacji Polski w piłce nożnej podczas Euro 2012. Współpracował z takimi zespołami ekstraklasy, jak Polonia Warszawa, Jagiellonia Białystok i KGHM Zagłębie Lubin. Współautor narzędzi diagnostyczno- treningowych dla sportowców oraz publikacji z zakresu psychologii sportu, między innymi: Pod presją. Jak wytrzymałość psychiczna pomaga zwyciężać (z Jerzym Dudkiem), Uwierzyć w wygraną, Uwierzyć w wygraną – raz jeszcze oraz Tennis mental game secrets. Wykładowca w Wyższej Szkole Trenerów Sportu oraz na Uniwersytecie SWPS. Współpracownik w projekcie badawczym „PTSD: diagnoza – terapia – profilaktyka”, prowadził badania i był trenerem w programie „Skuteczne działanie w stresie”.
Patrycja Gajda – psycholog, certyfikowany psychoterapeuta poznawczo- -behawioralny Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej, wykładowca na Wydziale Administracji i Nauk Społecznych Politechniki Warszawskiej. Obecnie w trakcie szkolenia do uzyskania certyfikatu terapeuty schematu. Praktykę kliniczną prowadzi w Centrum Terapii Dialog w Warszawie. W ramach projektu badawczego „PTSD: diagnoza – terapia – profilaktyka” prowadziła psychoterapię pacjentów z PTSD (program TRAKT III) i badania w części „Profilaktyka” oraz była trenerką w programie „Skuteczne działanie w stresie”.
Patronat:Polskie Towarzystwo Terapii Poznawczej i Behawioralnej im. Zdzisława BizoniaPolskie Towarzystwo Badań nad Stresem TraumatycznymWydział Psychologii Uniwersytetu WarszawskiegoUniwersytet SWPS
Spis treściPrzedmowa
Część 1Profilaktyka PTSD
Zamiast wstępu: krótka historia z morałem
Rozdział 1Definicja podstawowych pojęć
1.1. Trauma i zdarzenia traumatyczne
1.2. Traumatyzacja zawodowa
1.3. Zaburzenia potraumatyczne
Rozdział 2Profilaktyka
2.1. Klasyfikacje działań profilaktycznych
2.2. Profilaktyka zaburzeń potraumatycznych
Rozdział 3Profilaktyka pierwszego stopnia zaburzeń potraumatycznych – przegląd badań
3.1. Profilaktyka narażenia na traumę
3.2. Przedurazowe wzmacnianie rezyliencji
3.3. Podsumowanie
Rozdział 4Profilaktyka drugiego stopnia zaburzeń potraumatycznych – przegląd badań
4.1. Profilaktyka PTSD u wszystkich osób, które doznały traumy
4.2. Profilaktyka PTSD u osób, które wykazują objawy ASD po traumie
4.3. Podsumowanie
Część 2Program profilaktyki PTSD „Skuteczny w stresie”: założenia teoretyczne i badanie skuteczności
Rozdział 5Założenia programu „Skuteczny w stresie”
Rozdział 6Opracowanie programu szkolenia profilaktycznego
Rozdział 7Przebieg badań nad oceną skuteczności szkolenia profilaktycznego
7.1. Badana grupa
7.2. Zastosowane narzędzia badawcze
Rozdział 8Wyniki badań
8.1. Subiektywny poziom wiedzy i umiejętności radzenia sobie ze stresem
8.2. Poziom poczucia skuteczności radzenia sobie z traumą
8.3. Subiektywny poziom wiedzy i umiejętności radzenia sobie ze stresem oraz poczucia skuteczności radzenia sobie z traumą w badaniu follow-up
8.4. Subiektywna ocena satysfakcji ze szkolenia oceniana w badaniu follow-up
8.5. Predyktory objawów PTSD
8.6. Temperament – reaktywność emocjonalna
Rozdział 9Podsumowanie
Część 3„Skuteczny w stresie” – materiały edukacyjne
Rozdział 10Przebieg szkolenia
Bibliografia
Podmiot odpowiedzialny za bezpieczeństwo produktu: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne Sp. z o.o.
ul. Bema 4/1A 81-753 Sopot (PL) adres e-mail:gwp@gwp.pl
Bezpieczeństwo:
Zgłoszenia incydentów związanych z bezpieczeństwem użytkowania produktów prosimy wysyłać na adres
dyrektywa.gpsr@gwp.pl
